"Vai trò của Indonesia với tư cách là chủ tịch Asean năm 2011"

In
PDF.

BBT: Bài viết của PGS.TS.Phạm Quang Minh và sinh viên Hà Văn Long (khóa Qh-2009-X) được đăng trên tạp chí Quan hệ quốc phòng số 18, quý II năm 2012.

Kể từ khi ASEAN được thành lập vào năm 1967, cho đến nay, Indonesia được coi là thành viên có vai trò nòng cốt, đi tiên phong trong Hiệp hội, góp phần đưa ASEAN trở thành một tổ chức khu vực có tiếng nói quan trọng trên trường quốc tế. Tiếp nối những thành công đã đạt được trong quá khứ, trong năm 2011, Indonesia đã chính thức tiếp nhận vị trí Chủ tịch ASEAN từ tay Việt Nam, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho quốc gia này tiếp tục khẳng định vị thế và vai trò của mình trong các vấn đề của khu vực và ASEAN.

Với tư cách là chủ tịch ASEAN, ngày 7/1/2011, Ngoại trưởng Indonesia TS. R.M. Marty M. Natalegawa đã đọc Thông cáo báo chí hàng năm nhấn mạnh vai trò lãnh đạo của Indonesia. Trong thông điệp đó, Ngoại trưởng Indonesia nhấn mạnh ba ưu tiên cơ bản trong chính sách đối ngoại của Indonesia với tư cách là chủ tịch ASEAN năm 2011. Một là, cố gắng đạt được những tiến bộ nổi bật trong việc xây dựng cộng đồng ASEAN; hai là Indonesia sẽ đảm bảo kiến trúc và môi trường khu vực sẽ tiếp tục được phát triển; ba là Indonesia sẽ khởi động quá trình về tầm nhìn cho giai đoạn hậu 2015 đưa cộng đồng ASEAN hòa nhập vào cộng đồng toàn cầu.[1] Bài viết này sẽ cố gắng đánh giá những kết quả mà Indonesia đã thực hiện được trong năm 2011 với tư cách là chủ tịch ASEAN. 

1. Trong lĩnh vực an ninh – chính trị

Trong vấn đề an ninh ở Biển Đông, với cương vị chủ tịch ASEAN, Indonesia đã nỗ lực thuyết phục thành công các nước ASEAN và Trung Quốc chính thức thông qua Quy tắc hướng dẫn thực thi Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC). Bản quy tắc này nêu rõ:

Thừa nhận rằng thực hiện toàn bộ và hiệu quả DOC sẽ đóng góp vào việc làm sâu sắc thêm quan hệ đối tác chiến lược ASEAN – Trung Quốc vì hoà bình và thịnh vượng; Những Quy tắc này nhằm hướng dẫn thực hiện các hoạt động, các biện pháp và các dự án hợp tác chung đã quy định trong DOC.

1. DOC phải được thực hiện từng bước một, phù hợp với các điều khoản của DOC.

2. Các bên tham gia DOC tiếp tục tăng cường đối thoại và tham vấn, phù hợp với tinh thần của DOC.

3. Việc tiến hành các hoạt động hoặc các dự án đã được quy định trong DOC cần được xác định rõ ràng.

4. Việc tham gia các hoạt động hoặc các dự án cần được thực hiện trên cơ sở tự nguyện.

5. Các hoạt động ban đầu trong phạm vi DOC cần phải là các biện pháp xây dựng lòng tin.

6. Quyết định thực hiện các biện pháp hoặc các hoạt động cụ thể của DOC cần dựa trên sự đồng thuận của các bên và phải hướng đến mục tiêu cuối cùng là thực hiện Bộ Quy tắc về ứng xử ở Biển Đông (COC).

7. Trong quá trình thực hiện các dự án đã được thỏa thuận trong khuôn khổ DOC, khi cần thiết, sẽ trưng cầu sự phục vụ của các chuyên gia, các nhân vật kiệt xuất nhằm cung cấp nguồn lực cụ thể đối với các dự án liên quan.

8. Tiến trình thực hiện các hoạt động và các dự án đã được thỏa thuận trong DOC sẽ được báo cáo hàng năm cho Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN – Trung Quốc (PMC).[2]

Việc ký kết Quy tắc này chứng tỏ các quốc gia thành viên ASEAN và Trung Quốc đã nhận thức được những lợi ích chung trong việc đảm bảo hoà bình, ổn định của khu vực, tầm quan trọng của xây dựng lòng tin, hướng tới Bộ Quy tắc về ứng xử ở Biển Đông (COC). Thực tế cho thấy, tại các hội nghị cấp cao do Indonesia tổ chức năm 2011, thành công lớn nhất là hầu hết tất cả các nước trong và ngoài ASEAN đều lên tiếng ủng hộ quan điểm về cách tiếp cận giải quyết đa phương, hòa bình, không sử dụng vũ lực trong tranh chấp ở Biển Đông.  

Bên cạnh những thành công trong vấn đề Biển Đông, Indonesia còn có vai trò hết sức quan trọng trong việc giải quyết tranh chấp giữa Thái Lan và Campuchia. Với cương vị chủ tịch ASEAN, Indonesia đã đưa ra một loạt sáng kiến, đồng thời trực tiếp làm trung gian hòa giải giữa Thái Lan và Campuchia. Trong những ngày giao chiến căng thẳng hồi tháng 2 và tháng 4 năm 2011 giữa hai nước, Indonesia đã cùng với Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc tổ chức một cuộc đối thoại với Thái Lan và Campuchia nhằm đi đến một thỏa thuận ngừng bắn. Tiếp sau đó, vấn đề tranh chấp biên giới giữa hai quốc gia đã được Indonesia đưa ra thảo luận trong khuôn khổ Hội nghị thượng đỉnh ASEAN lần thứ 18 diễn ra tại Indonesia. Chính các biện pháp ngoại giao đúng đắn, cùng với sức ảnh hưởng lớn trong vị trí Chủ tịch ASEAN, Indonesia đã làm tốt vai trò của “người hòa giải” và tìm ra tiếng nói chung trong vấn đề xung đột giữa Campuchia và Thái Lan. Cùng với sự thay đổi trong chính trường Thái Lan khi bà Yingluck chính thức nhậm chức thủ tướng, quan hệ giữa Thái Lan và Campuchia nồng ấm trở lại, các cuộc xung đột quanh khu đền Preah Vihear dần dần được kiềm chế. Hai bên đã chấm dứt xung đột, đưa ra những sáng kiến hợp tác, cùng phát triển trong các cuộc đối thoại sau đó.

Trong vấn đề vũ khí hạt nhân, Indonesia cũng thể hiện vai trò quan trọng trong Ủy ban Khu vực phi vũ khí hạt nhân ASEAN (SEANWFZ), khi tổ chức thành công các cuộc đối thoại trao đổi trong Hội nghị lần thứ tư của SEANWFZ ngày 18/7/2011 nhằm thảo luận về những kết quả mà Ủy ban SEANWFZ đã đạt được. Ngoài ra, Hội nghị cũng xem xét việc thực hiện Kế hoạch hành động (PoA) nhằm củng cố SEANWFZ, đồng thời đưa ra những đánh giá về những tiến bộ đạt được trong việc thực hiện PoA và những triển vọng trong việc hợp tác giữa SEANWFZ với các khu vực phi vũ khí hạt nhân khác. Không những vậy, trên cương vị chủ tịch ASEAN cùng với các quốc gia thành viên khác, Indonesia đã thuyết phục thành công các cường quốc hạt nhân trên thế giới bao gồm Mỹ, Anh, Nga, Trung Quốc và Pháp ngồi vào bàn đàm phán nhằm thuyết phục các quốc gia này tham gia vào Hiệp ước SEANWFZ. Nếu thành công, đây có thể sẽ là bước tiến lớn trong việc thực hiện việc phi vũ khí hạt nhân hoàn toàn tại khu vực Đông Nam Á và tiếp tục là bước đi lớn trong việc tạo dựng hình ảnh của một Đông Nam Á hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển.

Bên cạnh việc duy trì hòa bình trong khu vực thì việc tăng cường hợp tác an ninh cũng là một trong những mục tiêu lớn của các quốc gia trong ASEAN. Để góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng cộng đồng an ninh ASEAN (ASC), Indonesia đã đưa ra chương trình hành động của ASC (ASCPoA) gồm sáu điểm: (1) Phát triển chính trị; (2) Xây dựng và chia sẻ các chuẩn mực; (3) Ngăn chặn xung đột; (4) Giải quyết xung đột; (5) Xây dựng hòa bình hậu xung đột; (6) Cơ chế thực hiện. Chương trình này thúc đẩy sự đoàn kết và hợp tác trong khu vực, tôn trọng quyền tự do dân chủ của mỗi quốc gia, trên nguyên tắc không can thiệp, giải quyết hòa bình những mâu thuẫn và tranh chấp, hợp tác chống khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia.[3]Để thực hiện kế hoạch này, Indonesia đã thực hiện hàng loạt hoạt động, trong đó nhấn mạnh đến tự do hàng hải theo quy định của luật pháp quốc tế, bao gồm Công ước Liên hợp quốc năm 1982 về Luật Biển; khẳng định cam kết của các nước thành viên ASEAN thực hiện đầy đủ và hiệu quả Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), hướng tới thông qua Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) để tiếp tục thúc đẩy hòa bình và ổn định trong khu vực. Ngoài ra, Indonesia cùng với các bên cũng đạt được sự nhất trí trong việc thành lập một ủy ban điều phối chung sử dụng tài sản quân sự ASEAN để trợ giúp nhân đạo và cứu trợ thiên tai; nhất trí với 3 đề xuất, gồm chương trình làm việc 3 năm của ADMM 2011-2013, thành lập mạng lưới các trung tâm giữ gìn hòa bình ASEAN và thiết lập cơ chế cộng tác về công nghiệp quốc phòng ASEAN. Bên cạnh đó Indonesia cũng đưa ra những ý kiến cho rằng ASEAN cần duy trì vai trò trung tâm của khối trong việc phát triển diễn đàn ADMM+ với các nước, như Mỹ, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, New Zealand và Australia, nhằm tăng cường hợp tác, đảm bảo an ninh, ổn định khu vực; khẳng định hiệu quả của các hoạt động như ngăn chặn cướp biển, buôn lậu và khủng bố, củng cố lòng tin của cộng đồng quốc tế đối với ASEAN. Ngoài ra, Indonesia cũng đã đưa ra kế hoạch khuyến khích các sỹ quan an ninh trong khu vực thực hiện các cuộc gặp chính thức và không chính thức để thảo luận về các vấn đề an ninh khu vực và nhấn mạnh sự cần thiết tăng cường hợp tác thiết thực trong ASEAN để đối phó với các vấn đề an ninh phi truyền thống và xung đột trong khu vực.[4] Ngoài ra, Indonesia cũng cho rằng cần phải tăng cường hợp tác an ninh nhiều hơn nữa giữa ASEAN với các nước trên thế giới nhằm hướng tới một môi trường hòa bình trong khu vực và ổn định cùng phát triển.

2. Trong lĩnh vực kinh tế

   Cùng với việc thúc đẩy xây dựng Cộng đồng An ninh (ASC), Indonesia cũng góp phần quan trọng vào việc xây dựng Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC). Để xây dựng Cộng đồng ASEAN nói chung, AEC nói riêng, Indonesia đã hoàn thiện và đưa ra chương trình hành động được công bố vào năm 2006, trong đó Indonesia đã cam kết thực hiện một số chủ trương sau: 1) Cải thiện hợp tác thương mại kinh tế và  đầu tư; 2) Cải thiện hợp tác về kỹ thuật và chuyển giao công nghệ; 3) Cải thiện việc tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác về nguồn nhân lực; 4) Phát triển hợp tác ASEAN; 5) Đẩy mạnh hợp tác chống tội phạm xuyên quốc gia; 6) Cải thiện hợp tác về việc dẫn độ giữa các nước ASEAN; 7) Cải thiện các mối quan hệ và hợp tác với các nước Châu Á – Thái Bình Dương; 8) Cải thiện sự hợp tác chiến lược của Indonesia với các nước Á – Phi; 9) Cải thiện hợp tác văn hóa – xã hội; 10) Bảo vệ lợi ích của Indonesia và cải thiện hợp tác trong việc ngăn ngừa tội phạm quốc tế.[5]

   Dựa trên các chương trình hành động đã nêu trên, bước sang năm 2011, trên cương vị chủ tịch ASEAN, Indonesia đã tích cực tham gia thực hiện các chương trình dự án, đóng góp các sáng kiến phát triển kinh tế của ASEAN. Trong đó đáng chú ý, tại hội nghị Bộ trưởng Kinh tế các nước ASEAN (AEM) lần thứ 43 diễn ra trong 2 ngày 10 – 11 năm 2011 tại Manado, Indonesia với chủ đề “Cộng đồng ASEAN trong một Cộng đồng toàn cầu” (ASEAN Community in a Global Community of Nations), Indonesia đã đưa ra ba sáng kiến quan trọng nhằm tăng cường hơn nữa sự phát triển của AEC, đồng thời tạo đà quan trọng trong việc hiện thực hóa Cộng đồng ASEAN: thứ nhất, cùng nhau hướng tới một khu vực công bằng và bình đẳng về kinh tế; thứ hai, tiếp tục thực thi và tăng cường các thỏa thuận đã đạt được trong AFTA nhằm hướng đến sự tự do hóa thương mại trước sự thay đổi của cấu trúc khu vực, đồng thời, thực thi các sáng kiến của ASEAN nhằm đóng góp cho sự phát triển chung của toàn cầu; thứ ba, xác định “tầm nhìn mới” của ASEAN sau “tầm nhìn 2015”.[6] Những sáng kiến này của Indonesia đã được Bộ trưởng kinh tế các nước trong ASEAN ủng hộ và thông qua. Điều này cho thấy uy tín và tầm ảnh hưởng lớn của Indonesia trong Hiệp hội, qua đó tạo lên động lực quan trọng trong sự hợp tác và phát triển kinh tế của khu vực Đông Nam Á.

   Đối với Indonesia, hợp tác thương mại ngoại khối là phương tiện thúc đẩy nền kinh tế ASEAN phát triển, bởi nền kinh tế của các nước ASEAN phụ thuộc vào một số ít mặt hàng xuất khẩu. Vì thế trong giai đoạn phát triển mới của nền kinh tế thế giới, ASEAN và các nước đối thoại vẫn duy trì được mối quan hệ tốt đẹp, là những bạn hàng lớn của nhau. Đối với EU, một bạn hàng truyền thống của ASEAN, giữa hai bên đã có sự hợp tác mở rộng kinh tế thương mại, xúc tiến xây dựng Hiệp định tự do thương mại (FTA). Vì thế, quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư giữa ASEAN và EU đang phát triển mạnh mẽ trong những năm vừa qua. EU đã trở thành đối tác thương mại lớn thứ hai của ASEAN với tổng giá trị thương mại hai chiều năm 2009 là gần 172 tỷ đô la Mỹ, chiếm 11,6% tổng giá trị thương mại của ASEAN. EU cũng là nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lớn vào ASEAN với lượng vốn đầu tư chiếm gần 20% tổng giá trị FDI mà ASEAN nhận được[7]. Riêng với Indonesia, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Indonesia và EU năm 2010 đạt trên 20 tỷ euro, trong đó xuất khẩu của Indonesia sang EU chiếm gần 14 tỷ euro. Hiện có hơn 700 doanh nghiệp EU đầu tư trên 50 tỷ euro vào Indonesia, thu hút hơn 500.000 lao động trong các ngành dược phẩm, ngân hàng và chế tạo…[8]Liên kết giữa ASEAN và EU dựa trên sự kết hợp giữa hai cấu trúc kinh tế mang tính bổ sung mạnh mẽ. ASEAN hội tụ sức mạnh của các nền kinh tế đang phát triển, năng động bậc nhất trong khu vực Đông Nam Á trong khi EU có ưu thế về công nghệ, vốn, kinh nghiệm của những nền kinh tế phát triển có chiều sâu. Đây là động cơ quan trọng bậc nhất để ASEAN và EU trở thành hai đối tác kinh tế lớn, quan trọng của nhau. Bên cạnh đó, cả ASEAN và EU dù ở những cấp độ hội nhập khác nhau, đều hướng đến việc xây dựng các không gian kinh tế khu vực thống nhất với quy mô to lớn, là động lực cho phát triển thương mại và đầu tư. Thông qua những nỗ lực song phương cũng như giữa hai khu vực, ASEAN và EU đang từng bước kết nối một không gian kinh tế của 1,1 tỷ người tiêu dùng và khoảng 19 nghỉn tỷ đô la. Yếu tố này càng có ý nghĩa đặc biệt hơn khi ASEAN đang hoàn tất những bước cuối cùng để thành lập cộng đồng kinh tế vào năm 2015, trở thành một không gian sản xuất thống nhất, một thị trường chung của khu vực Đông Nam Á.

   Tại Hội nghị tham vấn các Bộ trưởng Kinh tế ASEAN và Cao ủy Thương mại EC vào tháng 8 năm 2010, hai bên đã nhất trí triển khai “Sáng kiến về thương mại và đầu tư” nhằm thắt chặt quan hệ đối tác kinh tế, tăng cường trao đổi thông tin và đối thoại chính sách trong những lĩnh vực liên quan.Trên cơ sở sáng kiến này, Indonesia đã phối hợp với các nước ASEAN và EU xây dựng “Chương trình làm việc về thương mại và đầu tư ASEAN-EU”. Chương trình làm việc này đã được các Bộ trưởng Kinh tế ASEAN và Cao ủy Thương mại EC thông qua tại Hội nghị Tham vấn AEM-Cao ủy Thương mại EC lần thứ 10 vào tháng 5 năm 2011. Chương trình làm việc này sẽ làm cơ sở cho các hoạt động phối hợp đa dạng, toàn diện nhằm đẩy mạnh hợp tác giữa hai khu vực. Đây sẽ là nền tảng để hai bên tiếp tục phát huy mối quan hệ tin cậy và bền vững hơn. Chương trình gồm các hoạt động chính (1) Hội nghị hàng năm giữa các Bộ trưởng kinh tế ASEAN và Cao ủy Thương mại EC, (2) Diễn đàn thượng đỉnh kinh doanh ASEAN-EU, (3) Đối thoại ở cấp quan chức cấp cao và cấp kỹ thuật về những vấn đề hai bên cùng quan tâm và (4) Các chương trình hợp tác kinh tế hiện có khác.

   Bên cạnh việc thông qua Chương trình làm việc này, Indonesia cũng đã tổ chức thành công Diễn đàn thượng đỉnh kinh doanh ASEAN-EU lần đầu tiên vào ngày 5 tháng 5 năm 2011 nhằm tạo cầu nối cho các doanh nghiệp, nhà đầu tư gặp gỡ, giao lưu, trao đổi các cơ hội kinh doanh và đầu tư, đồng thời đây cũng cơ hội để các doanh nghiệp gặp gỡ trực tiếp, đối thoại và nêu lên các đề xuất của mình với các Bộ trưởng kinh tế của ASEAN và EU.

3. Trong lĩnh vực văn hóa-xã hội và các lĩnh vực khác

Bên cạnh chính trị-an ninh và kinh tế, Indonesia cũng rất coi trọng việc hợp tác trong lĩnh vực văn hóa – xã hội. Với mục tiêu xây dựng Cộng đồng Văn hóa – Xã hội ASEAN (ASCC), Indonesia và các nước thành viên mong muốn có một Đông Nam Á gắn bó với nhau như một cộng đồng gồm các xã hội đùm bọc và mang bản sắc chung. Để ASCC sớm trở thành hiện thực, Indonesia đã có nhiều hoạt động và sáng kiến quan trọng trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là lĩnh vực y tế. Y tế là một trong những thế mạnh của Indonesia. Nước này đã đóng góp nhiều sáng kiến cho việc phát triển y tế của ASEAN. Hợp tác y tế của ASEAN chủ yếu trong khuôn khổ cuộc họp của các quan chức cao cấp về phát triển y tế (SOMHD) và cuộc họp bộ trưởng y tế ASEAN (AHMM). Gần đây, hai vấn đề được đưa ra thảo luận nhiều nhất là phát triển y học cổ truyền và phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm. Indonesia đã đóng góp vai trò tích cực khi dựa trên cơ sở đặc thù các loại thuốc sẵn có ở Indonesia để đề xuất việc đưa thuốc truyền thống, các chế phẩm bổ sung vitamin và khoáng chất, các chế phẩm thay thế vào hệ thống y tế quốc gia. Trong lĩnh vực ngăn ngừa bệnh truyền nhiễm, Indonesia đã thể hiện vai trò quan trọng của nước điều phối mạng giám sát bệnh của ASEAN nhằm trợ giúp trao đổi thông tin về các bệnh truyền nhiễm xảy ra trong khu vực.

Trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, tại hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 19, các nhà lãnh đạo cấp cao trong khu vực đã nhấn mạnh đến vấn đề bảo vệ môi trường và sử dụng bền vững nguồn nước, trong đó nhấn mạnh cần phải ưu tiên cao và đầu tư thích đáng cho hợp tác và nâng cao năng lực khu vực quản lý thiên tai, ứng phó hiệu quả với các thách thức đang nổi lên, trong đó có triển khai hiệu quả Hiệp định ASEAN về quản lý thiên tai và cứu trợ khẩn cấp (AADMER) cũng như đảm bảo Trung tâm Điều phối trợ giúp nhân đạo về Quản lý thiên tai, sau khi được thành lập sẽ hoạt động tích cực và hiệu quả. Bên cạnh đó, Indonesia cũng nhấn mạnh ASEAN cần tiếp tục tăng cường xử lý hiệu quả các thách thức đang nổi lên, bao gồm biến đổi khí hậu, môi trường, khai thác và sử dụng tài nguyên nước trên các dòng sông một cách hợp lý để từ đó góp phần thúc đẩy phát triển bền vững và đồng đều ở khu vực. Đồng thời để thể hiện vai trò đầu tàu của mình, Indonesia cũng đã thông qua một chương trình hành động nhằm hạn chế khí thải gây hiệu ứng nhà kính bắt nguồn từ ngành công nghiệp, lâm nghiệp và nông nghiệp trong khuôn khổ cuộc đấu tranh toàn cầu chống biến đổi khí hậu.

4. Kết luận

Sau một năm giữ nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN, so sánh với Tuyên bố của Ngoại trưởng Indonesia, nước này đã hoàn thành những mục tiêu đề ra và có những đóng góp rất quan trọng trong việc xây dựng ASEAN trở thành một tổ chức khu vực thống nhất, năng động, hợp tác và hữu nghị. Trong bối cảnh thế giới ngày càng có nhiều biến động khó lường, ASEAN luôn có những chính sách phù hợp để phát triển và duy trì sự ổn định của khu vực, trong đó, Indonesia nổi lên như một nhân tố không thể thiếu được trong những thành công chung đó. Một năm là không dài để chứng minh vai trò quan trọng của Indonesia, nhưng nó cũng đủ để Indonesia chứng tỏ được vị thế của mình trong khu vực bằng những đóng góp và sáng kiến giúp ASEAN gặt hái được nhiều thành tựu trong tất cả các lĩnh vực chính trị-an ninh, kinh tế, văn hóa – xã hội.

Những thành công mà Indonesia đạt được trong nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN 2011 là bước đệm quan trọng cho bước phát triển mới của ASEAN, đồng thời tạo thêm động lực và niềm tin cho Campuchia – nước giữ vị trí chủ tịch ASEAN năm 2012 tiếp tục sự nghiệp chèo lái con thuyền ASEAN.

 

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.      Đặng Thị Hải Hằng, Vai trò của Indonesia trong quá trình phát triển của ASEAN, Luận văn cao học, Khoa Đông Phương học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.

2.      Indonesia Pocket Tax Book 2011

3.      Kim ngạch thương mại ASEAN - Trung Quốc tăng 37 lần,http://www.mpi.gov.vn/portal/page/portal/bkhdt/16424/16911/ctttasn?p_page_id=412492&pers_id=353651&folder_id=&item_id=21072613&p_details=1

4.      Lê Thanh Hương, Indonesia và tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 9/2007, tr 10-18.

5.      Ministers Meet in Manado to Continue Building an Economic Community, http://www.asean.org/26545.htm

6.      Natalegawa R.M. Marty, Annual Press Statement of the Foreign Minister of the Republic of Indonesia., Jakarta, 7 January 2011.

7.      Những bước tiến mới trong hợp tác kinh tế ASEAN-EU: http://www.mutrap.org.vn/Lists/Posts/Post.aspx?List=5276b79d-4e3a-4c5b-a2ad-c903807cc7ea&ID=495

8.      Nội dung Quy tắc hướng dẫn thực thi DOC,http://biengioilanhtho.gov.vn/vie/noidungquytachuongdan-nd-03ab844f.aspx

9.      Thu Mỹ, Tình hình triển khai AFTA ở các nước thành viên gốc của ASEAN và kết quả bước đầu, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 5/1999, tr.26 – tr.37).



[1] Dr. R.M. Marty M.. Natalegawa, Annual Press Statement of the Foreign Minister of the Republic of Indonesia., Jakarta, 7 January 2011, p.5.

[2] Nội dung Quy tắc hướng dẫn thực thi DOC,

 http://biengioilanhtho.gov.vn/vie/noidungquytachuongdan-nd-03ab844f.aspx

[3] Lê Thanh Hương, Indonesiavà tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 9/2007, tr 10-18.

[4] Thông tấn xã Việt Nam, 2011

[5] Lê Thanh Hương, Indonesiavà tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 9/2007, tr 10-18.

[6]Ministers Meet in Manado to Continue Building an Economic Community, http://www.asean.org/26545.htm

[7] NHỮNG BƯỚC TIẾN MỚI TRONG HỢP TÁC KINH TẾ ASEAN-EU, http://www.mutrap.org.vn/Lists/Posts/Post.aspx?List=5276b79d-4e3a-4c5b-a2ad-c903807cc7ea&ID=495

[8] Theo Thông Tấn Xã Việt Nam, 2011

Add comment


Security code
Refresh

Thống

Các thành viên : 684
Nội dung : 635
Liên kết web : 1
Số lần xem bài viết : 1388448