"Thâm hụt thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc dưới thời Tổng tống Barack Obama"

In
PDF.

BBT: Bài viết  "Thâm hụt thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc  dưới thời Tổng tống Barack Obama"  của PGS.TS.Phạm Quang Minh và ThS.Ngô Tuấn Thắng được đăng trên Tạp chí châu Mỹ ngày nay  (Số 11, năm 2011) từ trang 13 đến trang 18. Khoa Quốc tế học trích đăng lại để thầy cô và các bạn sinh viên có quan tâm cùng tham khảo.

----------------

1. Đặt vấn đề

Ngày 20/1/2009, Barack Obama chính thức tuyên thệ và trở thành vị tổng thống thứ 44 của Hoa Kỳ. Ông cũng là vị tổng thống da màu đầu tiên của đất nước này. Chính quyền Obama thừa hưởng một di sản nặng nề sau tám năm cầm quyền của Tổng thống G.W.Bush: khủng hoảng tài chính-kinh tế trầm trọng và vị thế, hình ảnh của nước Mỹ cũng bị suy giảm nghiêm trọng trên trường quốc tế, đặc biệt là việc Mỹ ngày càng sa lầy ở Iraq và Afganistan trong cuộc chiến chống khủng bố. Khi cuộc khủng hoảng niềm tin đang lan rộng liên quan đến khả năng lãnh đạo hiệu quả của Hoa Kỳ đối với các sự kiện của thế giới, tổng thống Obama đã đề ra chính sách đối ngoại nhằm vào ba mục tiêu chính: khôi phục và củng cố vị trí siêu cường số một thế giới của Mỹ, giải quyết cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính nhằm phục hồi đất nước, và cuộc chiến chống khủng bố với trọng tâm là cuộc chiến ở Iraq và Afganistan. Trong đó, Tổng thống Obama nhiều lần nhấn mạnh vai trò cũng như tầm quan trọng của quan hệ Mỹ - Trung Quốc, coi đây là nhân tố định hình nên trật tự thế giới trong thế kỷ XXI. Ngay từ khi vận động tranh cử, Barack Obama đã tuyên bố Trung Quốc đang trỗi dậy, thế và lực của Trung Quốc là không thể xem thường, do đó Mỹ cần phải xây dựng quan hệ lâu dài, tích cực và mang tính xây dựng với Trung Quốc.

Nhận thức được vai trò của đất nước mình cũng như đối tác, Trung Quốc và Mỹ đều cố gắng kiềm chế để tiếp xúc và hợp tác trên tất cả các lĩnh vực, trong đó trọng tâm vào chính trị, an ninh và kinh tế - thương mại. Hơn nửa nhiệm kỳ của Tổng thống Obama đã qua, những thành tựu hai bên đạt được là không phải bàn cãi nhưng trong quan hệ hợp tác kinh tế - thương mại giữa hai nước cũng đã nảy sinh không ít mâu thuẫn. Những tranh chấp thương mại Mỹ - Trung cũng thường xuyên xảy ra, và vấn đề gây tranh cãi nhiều nhất trong quan hệ thương mại hai nước là thâm hụt thương mại của Mỹ ngày càng lớn. Vậy, nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng thâm hụt thương mại trong quan hệ kinh tế Mỹ-Trung và vấn đề này có tác động thế nào đến quan hệ giữa hai nước và khu vực. Bài viết này sẽ cố gắng làm sáng tỏ những câu hỏi này.

2. Thực trạng thâm hụt thương mại trong quan hệ Mỹ-Trung   

Cán cân thương mại là sự chênh lệch giữa giá trị bằng tiền của xuất khẩu so với nhập khẩu trong một nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định. Đó là mối quan hệ giữa nhập khẩu và xuất khẩu của một quốc gia. Cán cân thương mại được biết đến như thâm hụt thương mại hay gọi một cách đơn giản là thiếu hụt thương mại khi một nước nhập khẩu nhiều hơn xuất khẩu. Có một thực tế rằng, trong 3 năm cầm quyền của Tổng thống Obama thì cả ba năm đó nền kinh tế Mỹ đều chịu thâm hụt thương mại. Riêng thâm hụt thương mại giữa hai nước Trung Quốc và Mỹ đã xuất hiện từ hai thập kỷ qua khi mà Mỹ nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc nhiều hơn xuất khẩu. Mỹ hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc. Năm 2010, giá trị thương mại song phương đạt 385,3 tỷ USD (trong đó xuất khẩu của Mỹ sang Trung Quốc tăng trưởng 30% lên 91,9 tỷ USD, nhập khẩu tăng trưởng 23,1% lên 364,9 tỷ USD). Năm 2010, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của Mỹ vào Trung Quốc là 4 tỉ USD, tăng 13,31% trong khi đó FDI của Trung Quốc vào Mỹ là 1,4 tỉ USD tăng 81%. Trong chuyến thăm của chủ tịch Hồ Cẩm Đào tới Mỹ (tháng 1/ 2011), Trung Quốc đã kí được 6 hợp đồng thương mại với các công ty Mỹ ở Houston đạt 600 triệu USD, các doanh nghiệp Trung Quốc cũng đã ký các thỏa thuận nhập khẩu đậu nành Mỹ trị giá 1,8 tỉ USD, nâng kim ngạch thương mại giữa hai bên đạt 400 tỷ USD (cao hơn 100 tỷ USD so với 30 năm kể từ ngày Trung - Mỹ thiết lập quan hệ ngoại giao).Hai bên nhất trí về 70 thỏa thuận kinh tế trị giá hơn 45 tỷ USD[1]. Những văn bản hợp tác kinh tế này sẽ tạo thêm hơn 235.000 việc làm cho người Mỹ. Kỳ vọng về hòa dịu và tăng cường hợp tác kinh tế buôn bán đang trở thành hiện thực.

Từ năm 1990 đến 2008, thâm hụt thương mại giữa hai nước đã tăng từ 10 tỷ USD lên đến 266 tỷ USD. Năm 2009, thâm hụt thương mại của Mỹ đối với Trung Quốc giảm xuống 227 tỷ USD (giảm 15% so với năm 2008) nhưng vẫn nằm ở mức thâm hụt cao chưa từng có[2]. Năm 2010, Mỹ chịu thâm hụt thương mại lên tới 273,1 tỷ USD với Trung Quốc - tăng 20,4% so với năm 2009. Các số liệu mới do chính phủ Mỹ vừa công bố cho thấy thâm hụt thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc trong 6 tháng đầu năm 2011 là 133,4 tỷ USD, cao hơn 14 tỷ so với cùng kỳ năm ngoái mặc dù chính phủ Mỹ và Trung Quốc đã liên tục khẳng định việc cân bằng cán cân thương mại.[3]

Bảng số liệu thương mại buôn bán giữa Trung Quốc và Mỹ từ 1980 - 2010[4]

Đơn vị tính: Tỷ USD

Năm

Xuất khẩu
của Mỹ

Nhập khẩu của Mỹ

Cân bằng thương mại của Mỹ

1980

3,8

1,1

2.7

1985

3,9

3,9

0.0

1990

4,8

15,2

-10,4

1995

11,7

45,6

-33,8

2000

16,3

100,1

-83,8

2005

41,8

243,5

-201,6

2006

55,2

287,8

-232,5

2007

65,2

321,5

-256,3

2008

71,5

337,8

-266,3

2009

69,6

296,4

-226,8

2010

91,9

364,9

-273,1

2011(dự báo)

109,2

410,64

301,4

 

Nguồn: Số liệu của ủy ban thương mại quốc tế Hoa Kỳ (US International Trade Commission)

(Ghi chú: số liệu dự báo trên dựa trên số liệu thực tế từ tháng 1 đến tháng 7/2011)

Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo từng chỉ ra nguyên nhân gây ra thâm hụt thương mại của Mỹ hiện nay với Trung Quốc bắt nguồn từ toàn cầu hóa: 60% lượng hàng hóa Trung Quốc xuất khẩu vào Mỹ là của các công ty nước ngoài có cơ sở sản xuất tại Trung Quốc, đồng thời cũng do sự quản lý yếu kém về nền kinh tế của Mỹ đã dẫn tới khủng hoảng. Song đa số các ý kiến đều cho rằng thâm hụt thương mại giữa hai nước chủ yếu là do tỷ giá tiền tệ. Nếu như cuộc chiến trong thương mại gây ra nhiều tranh cãi nhất, thì cuộc chiến tiền tệ lại trở thành đề tài gay gắt nhất trong quan hệ giữa Trung Quốc và Mỹ. Phía Mỹ luôn cho rằng tỷ giá của đồng NDT thấp so với đồng đô la Mỹ (USD) đã khiến cho hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc cứ tràn vào thị trường Mỹ với khối lượng lớn và làm cho tỉ lệ thất nghiệp ở Mỹ tăng cao. Chính phủ Mỹ nhiều lần gây sức ép buộc Trung Quốc tăng giá đồng NDT nhưng các nhà lãnh đạo Trung Quốc luôn hứa sẽ từng bước thực hiện tỷ giá đồng NDT một cách linh hoạt, tùy theo yêu cầu tình hình kinh tế hai nước chứ không chịu bất cứ sức ép nào của nước ngoài.Ngày 16/3/2010, thượng viện Mỹ đã đưa ra dự luật trừng phạt thương mại đối với Trung Quốc nếu chính phủ Trung Quốc không điều chỉnh tỉ giá đồng NDT và việc Trung Quốc tiếp tục giữ giá đồng NDT “thấp hơn mức giá hợp lý 20-30% là điều không thể tiếp tục chấp nhận được”. Mỹ xem đó là hành động ăn gian của Trung Quốc để cho hàng hóa nước này nhập sang Mỹ với giá rẻ, trong khi đó hàng hóa của Mỹ bán sang Trung Quốc trở nên quá đắt. Tháng 8 năm 2011, trong chuyến thăm Trung Quốc của Phó tổng thống Mỹ Joe Biden, mặc dù vấn đề kinh tế là trọng tâm trong hội đàm song phương, nhưng ông Biden chủ yếu trấn an các chủ nợ Trung Quốc tin vào tương lai của đồng USD. Tỷ giá Nhân dân tệ đã không được chính thức đề cập. Ông Biden chỉ nêu vấn đề với Trung Quốc một cách chung chung, nhắc nhở phía Trung Quốc rằng nguyên nhân Mỹ nhập siêu hơn 200 tỷ USD mỗi năm trong buôn bán với Trung Quốc là do vấn đề tỷ giá giữa đồng NDT và USD. Nhìn chung, phía Mỹ chỉ có thể đề cập được vấn đề như vậy chứ không thể ép buộc Trung Quốc phải nâng tỷ giá tiền tệ của mình.

Trong chuyến thăm Mỹ năm 2011, Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào nhận định, hệ thống tiền tệ quốc tế hiện nay là sản phẩm của quá khứ và Trung Quốc đang thực hiện ý định biến đồng NDT thành đồng tiền dự trữ ngoại tệ của thế giới và đó sẽ là một quá trình lâu dài. Việc phổ biến đồng NDT là nhằm đáp ứng nhu cầu của thị trường thế giới và điều này đã được thể hiện ở khối lượng ngày càng lớn đồng NDT trong các hoạt động thanh toán quốc tế. Trung Quốc chỉ cam kết “đẩy mạnh cải cách cơ chế định giá hối đoái”, nâng giá dần dần đồng NDT. Lý do tỷ giá đồng Nhân dân tệ cần được giữ ổn định ở mức cân bằng và hợp lý được đưa ra bởi vì kinh tế Trung Quốc đang tăng trưởng nhanh và ổn định, sức ép lạm phát đã dịu bớt song vẫn ở mức cao.

3. Tác động của vấn đề thâm hụt thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc

Tác động tới thế giới và khu vực. Là hai cường quốc, quan hệ Trung-Mỹ từ lâu đã cótác động ở cấp độ toàn cầuvà khu vực.Hiện nay, tác động đó còn được gia tăng bởi vấn đề thâm hụt thương mại giữa hai quốc gia có nền kinh tế lớn nhất và nhì thế giới. Sự cạnh tranh trong thương mại của Trung Quốc và Mỹ đã kéo theo những ảnh hưởng tiêu cực tới các nước khác. Các mặt hàng xuất khẩu của các nước Châu Á cùng loại với mặt hàng có nguồn gốc Trung Quốc bị cạnh tranh gay gắt tại thị trường Mỹ. Nhiều nhà đầu tư đã rời bỏ thị trường của các nước châu Á, chuyển sang đầu tư vốn tới Trung Quốc do môi trường của nước này ngày càng cải thiện khi đặt quan hệ kinh tế, thương mại với Mỹ. Sự cạnh tranh giữa hai ông lớn Trung Quốc và Mỹ đã khiến cho các nước trong khu vực phải thực thi chính sách ngoại giao đảm bảo cân bằng quan hệ với cả hai. Trung Quốc đã đi trước Mỹ với Nhật Bản trong việc hợp tác kinh tế - thương mại với Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) bằng việc ký kết Hiệp định thành lập khu vực tự do thương mại Trung Quốc-ASEAN (CAFTA) đã chính thức đi vào hoạt động từ ngày 1/1/2010, trong khi đó Mỹ chỉ có thể ký hiệp định thương mại tự do với từng nước trong khu vực Đông Nam Á.

Tác động tới quan hệ Mỹ - Trung Quốc:Cho đến đầu năm 2011, Mỹ bị coi là đất nước đang trên bờ vực phá sản với món nợ quốc gia đã lên đến gần 15.000 tỉ USD. Trong khi đó, Trung Quốc lại là nền kinh tế đang lên với dự trữ vàng - ngoại tệ lên tới 2.850 tỉ USD, tương đương xấp xỉ 1/3 toàn bộ tài sản của Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF) và nhiều hơn tổng dự trữ của tất cả các nước thuộc khu vực đồng Euro, Nga, Nhật Bản, Hàn Quốc và A-rập Xê-út, trong đó có trên 1.200 tỉ USD là trái phiếu Chính phủ Mỹ. Nói cách khác, Mỹ là con nợ lớn nhất của Trung Quốc và đồng USD của Mỹ đang bị phụ thuộc vào đồng NDT của Trung Quốc[5]. Dư luận Mỹ rất bất bình về mức thâm hụt khổng lồ giữa hai nước trong thời gian qua, thậm chí nhiều người Mỹ còn cho rằng tình trạng thất nghiệp của nước Mỹ là bởi do nước này nhập siêu nhiều từ Trung Quốc. Thượng viện Mỹ ngày 11/10/2011 đã thông qua dự luật áp thuế hải quan để trả đũa hàng xuất khẩu của Trung Quốc nếu đồng nhân dân tệ vẫn được định giá thấp so với đô la Mỹ. Ngay sau đó, Trung Quốc đã phản đối quyết liệt và ngại chiến tranh thương mại giữa hai bên có thể xảy ra giống như tranh chấp mậu dịch đã từng xảy ra hồi tháng 9/2009 về vấn đề lốp xe nhập từ Trung Quốc. Chính nguyên nhân thâm hụt thương mại đã dẫn tới các vấn để bất đồng khác nảy sinh trong quan hệ giữa Trung Quốc và Mỹ. Hiện nay Trung Quốc có lợi thế trong các cuộc đàm phán về kinh tế với Mỹ. Có thể dễ thấy từ chỗ lệ thuộc vào chủ nợ Trung Quốc, Mỹ sẽ lệ thuộc vào nhiều vấn đề khác, kể cả an ninh. Trong vụ Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan vừa qua, Trung Quốc kêu gọi trả đũa bằng cách bán phá giá trái phiếu của Bộ Tài chính Mỹ do Trung Quốc nắm giữ. Quả thật, Tổng thống Obama  đã rơi vào tình trạng “tiến thoái lưỡng nan” khi một mặt muốn lấy lòng các nghiệp đoàn trong nước để nhận được sự ủng hộ về các chính sách đối nội, đồng thời phải lấy lòng cả Trung Quốc vì Mỹ đang cần Trung Quốc giúp đỡ về những vấn đề như chống biến đổi khí hậu toàn cầu, nối lại đàm phán về vũ khí hạt nhân với Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên và Iran, cùng các vấn đề kinh tế toàn cầu khác.

Xuất phát từ lợi ích của nước Mỹ trong bối cảnh quốc tế và so sánh lực lượng Mỹ - Trung hiện nay, Tổng thống Obama tuyên bố thẳng thắn “không tìm cách kiềm chế Trung Quốc” cũng là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, đó là sự thay đổi cách tiếp cận chứ không phải là thay đổi mục tiêu, tăng cường hợp tác không có nghĩa là từ bỏ cạnh tranh. Xu thế toàn cầu hoá và khu vực hóa ngày càng sâu rộng hiện nay đã khiến cho những cuộc cạnh tranh không phải là “một mất một còn”, “được ăn cả, ngã về không” như lý thuyết trò chơi có tổng bằng không (zero-sum game), mà là tình thế cả hai bên cùng thắng (win-win situation), chỉ có điều người ít, kẻ nhiều mà thôi.

          4. Kết luận

Mặc dù tồn tại mâu thuẫn nhưng lợi ích chung về thương mại của hai nước là rất lớn. Để tăng cường sức mạnh của nền kinh tế, Mỹ không thể bỏ qua thị trường rộng lớn của Trung Quốc và ngược lại, Trung Quốc cũng không thể bỏ qua một thị trường tiêu thụ như Mỹ. Hơn nữa, Trung Quốc cũng cần phải học hỏi và nắm bắt các tiến bộ về khoa học, kỹ thuật, công nghệ của Mỹ. Do đó, những tranh chấp, bất đồng luôn được hai nước cố gắng làm hòa dịu đi thông qua các cuộc đàm phán để bảo vệ lợi ích chung của mỗi nước và mục tiêu phát triển chung. Dẫu sao, quan hệ kinh tế-thương mại cũng là một động lực quan trọng thúc đẩy phát triển quan hệ Trung-Mỹ.

Có nhiều ý kiến nhận định cho rằng, dù đồng NDT có được điều chỉnh tăng lên thì thâm hụt thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ cũng không chắc đã giảm xuống. Nhìn lại những năm 2005-2008, khi đồng NDT tăng khoảng 21% so với USD, thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc vẫn tăng, bởi Trung Quốc sản xuất quá nhiều mặt hàng tiêu dùng thiết yếu mà người Mỹ cần. Trong khi đó, nếu như hiện nay tăng đồng NDT, giá hàng hóa sản xuất tại Trung Quốc nhập vào Mỹ sẽ đắt hơn, càng khiến cho người Mỹ hạn chế chi tiêu do còn phải trả nợ vay ngân hàng và bị ám ảnh bởi nỗi lo thất nghiệp. Ngoài ra, đồng Nhân dân tệ mạnh cũng không khuyến khích vốn đầu tư nước ngoài quay trở lại Mỹ, tức là không có việc làm mới được tạo ra. Chẳng hạn, những nhà máy xuất khẩu tại Trung Quốc có xu hướng di chuyển sang những quốc gia đang phát triển khác như Ấn Độ, Việt Nam, Indonesia, nơi có chi phí thấp hơn nhiều so với Mỹ. Do đó, việc giải quyết tình trạng mất cân bằng cán cân thương mại giữa hai quốc gia này phải cần đến nhiều động thái hơn là chỉ can thiệp tiền tệ.

Tài liệu tham khảo

1.      Lê Văn Mỹ (2011), Ngoại giao Cộng hòa nhân dân Trung Hoa hai mươi năm đầu thế kỷ XXI, Hà Nội, NXB Từ điển Bách Khoa.

2.      Nguyễn Huy Quý (2011), “Trung-Mỹ củng cố lòng tin qua chuyến thăm Trung Quốc của Phó tổng thống Joe Biden”, Nghiên cứu Trung Quốc số 9(121) -2011, tr.29-35.

3.      Wayne M. Morrison (2011), “China-US trade Issues”, xem tại: http://www.fas.org/sgp/crs/row/RL33536.pdf  truy cập ngày30/09/2011.

Chú thích trích dẫn

[2] TS.Lê Văn Mỹ (2011),Ngoại giao CHND Trung Hoa hai mươi năm đầu thế kỷ XXI.,NXB từ điển Bách Khoa, tr.49

[3] “ Mỹ thâm hụt thương mại lớn với Trung Quốc” (12/08/2011)

http://vov.vn/Home/My-tham-hut-thuong-mai-lon-voi-Trung-Quoc/20118/183108.vov

[4] “China – US trade issues” (30/09/2011)

http://www.fas.org/sgp/crs/row/RL33536.pdf

[5] “Giai đoạn mới trong xu hướng cạnh tranh và hợp tác giữa Trung Quốc và Mỹ” (25/01/2011)http://tapchicongsan.org.vn/Home/The-gioi-van-de-su-kien/2011/2339/Giai-doan-moi-trong-xu-huong-canh-tranh-va-hop-tac-giua.aspx

Comments  

 
0 #1 khanh 2015-03-30 08:56
:P
Quote
 
 
0 #2 essay writer 2017-11-03 05:31
I don't even understand how I finished up right
here, however I thought this submit was great. I do not recognize who you're however
definitely you're going to a famous blogger in the event you aren't already.
Cheers!
Quote
 
 
0 #3 Accelerator Problems 2018-10-05 07:00
Simply wish too say your artifle is as astounding.
The clarity to your put up is just spectacular and that i can suppose you arre a professional on this subject.
Well along with your permission allow me to snatch your feeed to keep updated with impending post.
Thank yyou 1,000,000 and please continue the rewarding work.
Quote
 

Add comment


Security code
Refresh

Thống

Các thành viên : 684
Nội dung : 635
Liên kết web : 1
Số lần xem bài viết : 1388460